Ամենայն հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյան

Հովհաննես Թումանյանը Թումանյանն այն եզակի գործիչներից է, ում գրական հարստությունը նույնքան անժխտելիորեն բացառիկ է ու մեծ, որքան նրա մարդկային կերպարը: Թումանյանի կյանքի բազմաթիվ դրվագներ կարծես մեկտեղվում, զուգահեռվում են հայ ժողովրդի ճակատագրի հետ: Բանաստեղծն ապրում էր իր ժողովրդի համար բարդ ու դաժան ժամանակներում եւ ամբողջովին կիսում էր հային բաժին հասած յուրաքանչյուր դառնություն: Կիսում էր ոչ միայն ինքը, այլեւ նրա ամբողջ ընտանիքը: Նրա չորս որդիներն էլ զինվորներ էին, չորս դուստրերն էլ՝ գթության քույրեր: Շարունակել կարդալ

Advertisements

Օտարաբանությունը հայերենում

Աբադոկ – օղագոտի
աբարոդ – պտույտ
աբյոմ – ծավալ
աբոնենտ – բաժանորդ
աբսուրդ – անհեթեթություն
ադապտացիա – հարմարում
ադեկվատ – համապատասխանող
ադիալ – ծածկոց
արիոպորտ – օթանայակայան
աթեիստ – աստվածամերժ Շարունակել կարդալ

Կետադրություն

Հայերենի կետադրական նշանները բաժանվում են երեք խմբի՝

  1. Տրոհության ֊  վերջակետ, միջակետ, ստորակետ, բութ
  2. Առոգանության ֊ հարցական, բացականչական, շեշտ
  3. Բացահայտության ֊ չակերտ, փակագիծ, նոր տողից գծիկ, ստորակետ գիծ, տողադարձի գիծ, բազմակետ(….), կախման կետեր(…)։

Տրոհություն

Բառերով արտահայտած յուրաքանչյուր ամփոփ միտք, կոչվում է նախադասություն, որը սկսվում է մեծատառով, իսկ վերջում դրվում է վերջակետ։ Եթե խոսողը անավարտ է թողնում միտքը, այդ դեպքում նախադասության վերջում նշանակվում են կախման կետեր։

Բազմակի անդամներ

Նախադասության մեջ նույն հարցին պատասխանող և միևնույն պաշտոնը կատարող անդամները, կոչվում են բազմակի անդամներ։ Բազմակի անդամներ կարող են դառնալ և՛ գլխավոր, և ՛ երկրոդրական անդամները։ Բազմակի անդամները իրարից տրոհվում են ստորակետով, եթե կապված չեն և, ու շաղկապներով։
Օրինակ՝ 
Պարտեզում աճում էին կարմիր, դեղին, սպիտակ վարդեր
Պարտեզում աճում էին կարմիր և դեղին վարդեր։
Ու տուն էր վերադառնում նա ուրախ, զվարթ, ջահելացած։
Երջանիկ էր ձգում, որ երազանքը կատարվեց, երկիրը տեսավ, կարոտն առավ։

Նախադասության բազմակի անդամները  կարող են կապակցվել կրկնվող շաղկապներով՝ և՛․․․․և՛, թե՛․․․․թե՛, ո՛չ․․․․ո՛չ, կա՛մ․․․․կա՛մ, է՛լ․․․․է՛լ։
Բոլոր շաղկապները շեշտվում են, իրարից տրոհվում են ստորակետով։ Առաջին շաղկապից առաջից ստորակետ չի նշանակվում։
Օրինակ՝
Գանգուր մազերով, սև աչքերով, դուրս ընկած ակնակապիճներով այդ կինը որբերի համար և՛ խնամակալ էր, և՛ հոգատար մայր, և՛ սրտակից բարեկամ։
Պատառոտված շորերով, ցրտից կապտած ձեռքերով այդ աղջնակին կարելի էր տեսնել թե՛ մայթերին, թե՛ վաճառատների մոտ, թե՛ ստորգետնյա անցումներում։
Կտրիճ ասպետը աղջկան չգտավ ո՛չ սաղարթախիտ անտառներում, ո՛չ սառնորակ աղբյուրների մոտ, ո՛չ անդընդախոր կիրճերում։
Ե՛վ տները, և՛ փողոցները, և՛ հրապարակներն ու բակերը դատարկ էին։
Մեր սուրբ հավատից ոչ ոք՝ ո՛չ թշնամի, ո՛չ բարեկամ, ո՛չ ահ ու սարսափ մեզ շեղել չեն կարող։

Կետադրել հատվածը

ա) Միշտ էլ հետաքրքրվել եմ բնության բոլոր արարածներով, և դրանցից որն էլ պատահել է, փորձել եմ մանրազնին ուսումնասիրել։ Մի օր՝ տարիներ առաջ՝ ճահճային թռչունների որսի ժամանակ, մի կրիա գտա և բերեցի տուն։ Տանը՝ պատշգամբի մի անկյունում, նրա համար ստեղծեցի մի հարմար անկյուն՝ բերելով խոտեր, ճյուղեր և հարդ։ Ինքնամփոփ ու զգույշ են կրիաները, բայց երբ համոզվում են, որ իրենց որևիցե վտանգ չի սպառնում, պատյանից դուրս են հանում գլուխն ու ոտքերը և քայլում՝ դանդաղ ու անճոռնի շարժումներ անելով: Փոքր-ինչ ընտելանալուց հետո նույնիսկ կեր են վերցնում ձեռքիցդ: Սակավապետ ու քչակեր կենդանիներ են դրանք․ շաբաթներով կարող են ոչինչ չուտել, բայց շատ հեշտ են դիմանում, որովհետև շարժումներ քիչ են անում և էներգիա քիչ է ծախսվում: Ժողովրդական մի հինավուրց ավանդություն կրիայի դանդաղաշարժությունը բացատրում է նրանով, որ ուր էլ լինի կրիան իր տան մեջ է, ուստի չի շտապում:

«Մայրենի լեզվի օրեր» ստուգատես

Մայրենի լեզվի օրեր
Նախագծի տևողությունը՝ փերտվարի 18֊ից մարտի 15֊ը։

1․ Ազգային լեզու և համացանցային լեզու։
2. Օտարաբանությունները հայերոնւմ․ մաքարամալութոյո՞ւն, թե՞․․․․

Օտարաբանությունը հայերենում

3․ Բառային ոճաբանական աշխատանք․ հոմանիշները, հականիշները, մակդիրները, համեմատությունները, փոխաբերությունները, անձնավորումները Թումանյանի ստեղծագործություններում։

Բառային աշխատանք
Հովհաննես Թումանյան «Ախթամար»

Բացատրական բառարան
առնացի ֊ 1. առնական, տղամարդուն հատուկ: 2. (փոխաբերական) ուժեղ, հզոր, հուժկու։
ճողփել ֊ 1. ջուրը պատռել՝ ճեղքել: 2. Լողանալով՝ ջրի միջից վերև ցատկելով ճղփացնել։
դարան ֊ 1. պահարան՝ զետեղարան զանազան բաներ պահելու համար: 2. ապաստարան, պատսպարան: 3. թաքստոց, գաղտնարան։
ալեծածան ֊ ծածանվող ալիքներով, մեղմորեն ալեկոծվող։

Բառարանընթերցման ֆլեշմոբ

ԲԱՌԱՐԱՆԱՅԻՆ ՀԵՏԱԶՈՏԱԿԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔ

1․ Հայերենի բառարանները
Բառարանագրությունը բառարաններ կազմելու և լեզվի մասին գիտության ճյուղ է, որը ուսումնասիրում է  բառարանների տեսակները դրանց կազմելու սկզբունքները, պատմությունը։
Հայ բառարանագրությունը սկիզբ է առել 5-րդ դարում։ Դրանք ձեռագիր մատյաններին կից բառացանկեր էին։ 17-րդ դարից սկիզբ է առնում հայերեն բառարանների տպագրությունը, որոնք լույս են տեսնում Վենետիկան, Կոստանդուպոլսում, Մոսկվայում, Թիֆլիսում։ 20-րդ դարում հայ բառարանագրության գլխավոր կենտրոն դարձավ Երևանը։
2․ Բառարանների տեսակները
Բառարանները լինում են՝ հանրագիտական և լեզվաբանական։
Հանրագիտական բառարանը կամ հանրագիտարանը նկարագրում է բնության, գիտության, տեխնիկայի, պատմության, մշակույթի և կյանքի տարբեր ոլորտների վերաբերող առարկաներ, որոնք անվանվում են տվյալ բառով։ Այս բառարանները լինում են ընդհանուր և մասնավոր։
Ընդհանուր – «Հայկական սովետական հանրագիտարան», «Հայկական համառոտ հանրագիտարան», Հրաչյա Աճառյան «Հայոց անձնանունների բառարան», «Ի՞նչ է, ո՞վ է», «Դպրոցական մեծ հանրագիտարան»։
Մասնավոր հանրագիտարանները վերաբերում են գիտության, տնտեսության մշակույթի, որևէ ճյուղի։ Օրինակ՝ «Հանրամատչելի բժշկական հանրագիտարան», «Հայաստանի բնաշխարհ», «Հայկական հարց», «Հայ սփյուռք», «Քրիստոնյա Հայաստան»։
Լեզվաբանական բառարանները լինում են՝ բացատրական։
Բացատրական բառարաններ – «Հայկազյան բառարան», Մալխասյանց «Հայերենի բացատրական բառարան», Ակադեմիական «Ժամանակակից հայերենի բացատրական բառարան», Էդուարդ Աղայան «Արդի հայերենի բացատրական բառարան»։
Դարձվածաբանական բառարան – Աշոտ Սուքիասյան «Հայոց լեզվի դարձվածաբանական բառան», Պետրոս Բեդիրյան «Դարձվածաբանական դպրոցական բառարան»։
Ստուգաբանական բառարան – Հրաշյա Աճառյան «Հայերեն արմատական բառարան»։
Ուղագրական բառարաններ –
Թարգմանական բառարաններ, Հոմանիշների բառարաններ, Հականիշների բառարան, Համանունների բառարան, Հապավումների բառարան։
3․ Բառարանների ընտրություն, ընթերցում
գհուկ — գոմ
խորշակ — քամի
խպըլիկ — թիթեռնիկ
խպնոտ — ամաչկոտ
խռա — նիհար
ծնծոց — կեղև, կճեպ
4․ Բառարանաստեղծում՝ տերյանական, թումանյանական, չարենցյան․․․ բառերի բառարան, էպոսաբառարան։

Չարենցյան բառարան

գոց — փակ
տարտամ — դանդաղ
պիրկ — ձիգ
երկնուղեշ — դեպի երկինք ձգվող
մորմոք — կսկիծ, մրմուռ
էշխ — 1) եռանդ, ավյուն, ոգևորություն, 2) սեր
պուրպուրե — կարմիր գույնից կազմված
ռամիկ — գյուղացի

Բառարանային հետազոտական աշխատանք

Բացատրական և  հոմանիշների բառարանից (իրենց բացատրություններով)  առանձնացրեք տասըբառորոնք երբևէ չէիք լսել:

Անձնանունների բառարանից գտեք ձերձեր ծնողների, մտերիմների կամ ուղղակի ձեզ դուր եկող անձնանունների բացատրությունները:

Մարինե ֊Մայրանեն Զէմպահի կինն էր, ով ավագ քահանա Սահակի եղբայրն էր, ով էլ Կեսարիայի Մոնտիսոն գյուղում օգնեց Հովանես քահանային գրելու Յայսմաւուրքը՝ 1495 թվականին։ Ավելի ուշ ժամանակի ընթացքում հիշատակել են Մարինե 1692 թ․ ՄԱՐԻՆԱ, ՄԱՐԻՆԵ- ծովի դուստր, ծովային /լատ./:
Ավելին ՝  այստեղ  Շարունակել կարդալ

Կարդում ենք Թումանյան

Հովհաննես Թումանյանը Նախագիծ« Կարդում ենք Թումանյան»
Պարտադիր անգիրներ ֊ Անուշ պոեմի նախերգանքը, Թմբկաբերդի առումը նախերգանք, Փարվանա վերջին հատված, Հայոց լեռներում,
քառյականեր֊ Տիեզերքում աստվածային, Կյանքս արի հրապարակ, Իմ կնունքին, Բերան արնոտ մարդակերը, Աշնան ամպին և զապին, Ամեն մի սիրտ, Հեյ ագահ մարդ, Հին աշխարհքը ամեն օր, Հիմի բացել են հանդես, Լիներ հեռու մի անկյուն, Ինչքան ցավ եմ տեսել ես, Երկու շիրիմ իրար կից Շարունակել կարդալ